Moje Notatki

Historia Polski – cz.859

In historia sredniowiecze on Listopad 15, 2009 at 4:02 pm

Ucisk narodowy, jaki rozpętał się szczególnie po trzecim rozbiorze, ograniczanie języka polskiego, próby wynaradawiania – przejawiły się bardzo mocno w dziedzinie oświaty. Pod zaborem pruskim i austriackim podważone zostało całe wielkie dzieło Komisji Edukacji Narodowej
Jedynie w zaborze rosyjskim po objęciu rządów przez Aleksandra I otworzyły się lepsze możliwości dla szkoły polskiej. Jak wspomniano, cała reforma szkolnictwa w Rosji w 1803 r. oparła się na doświadczeniach Komisji Edukacji Narodowej, a w jej przeprowadzaniu brali udział działacze swego czasu związani z reformami oświaty w Polsce, jak Adam Czartoryski, Ignacy Potocki czy Hieronim Stroynowski. Ostatni oddał zwłaszcza wielkie usługi przy dalszych przekształceniach uczelni wileńskiej, która w 1802 r. została zmieniona w uniwersytet. Wkrótce Wilno zamieniło się w promieniujący szeroko ‚ośrodek naukowy. Staraniem Stroynowskiego sprowadzili się do Wilna wybitni uczeni z zagranicy, m. in. gdańszczanin filolog Gotfryd Ernest Groddeck i lekarze Jan i Józef Frankowie z Wiednia. Tutaj także skupili się co znakomitsi badacze polscy, usunięci ze zgermanizowanego Uniwersytetu Krakowskiego, przede wszystkim bracia Jędrzej i Jan Śniadeccy. Spośród wychowanków uniwersytetu zdolnościami zabłysnął Joachim Lelewel, który objął katedrę historii w i 815 r.
Uniwersytet Wileński otrzymał prawa zwierzchnie nad szkołami średnimi na terenie Litwy i Białorusi. Utrzymywał także kontakty z innymi uczelniami na ziemiach polskich, np. w Warszawie. W rezultacie w Wilnie powstał silny polski ośrodek naukowy i kulturalny. Dopiero represje polityczne po 1823 r. podważyły jego pozycję.
Także w południowo-zachodnich guberniach ukraińskich szkolnictwo znalazło się pod zwierzchnictwem polskim. Zastępcą kuratora został Tadeusz Czacki, który założył w 1804 r., przy pomocy Kołłątaja, świetne liceum w Krzemieńcu. W szkołach na tym terenie wykształcenie otrzymywały przede wszystkim dzieci szlachty lub bogatszego mieszczaństwa i inteligencji. Natomiast bardzo powoli organizowano szkolnictwo ludowe.
Utworzenie Księstwa Warszawskiego pozwoliło usunąć piętno niemczyzny ze szkolnictwa centralnych ziem polskich. Powołana do prowadzenia spraw szkolnych Izba Edukacyjna, kierowana przez Stanisława Potockiego, rychło doprowadziła do pełnego przywrócenia języka polskiego w szkołach średnich i do zorganizowania nowych szkół, w tym także dla młodzieży rzemieślniczej. Powstała dzięki temu dobrze rozbudowana sieć polskiego świeckiego szkolnictwa średniego. Po włączeniu Krakowa zreorganizowano uniwersytet, obsadzając go ponownie uczonymi polskimi. W Rzeczypospolitej Krakowskiej uniwersytet uzyskał początkowo wyjątkowo uprzywilejowane stanowisko, oddziaływając silnie na ziemie wszystkich trzech zaborów. Skupiał również wokół siebie liberalną inteligencję, co doprowadziło w końcu do interwencji Metternicha i ograniczenia w 1820 r. praw uczelni. Dotyczyło to także możliwości przyjmowania studentów z innych ziem polskich.
W tym czasie szerzej zaczął natomiast oddziaływać Uniwersytet Warszawski, założony przez Aleksandra I w 1816 r. Poprzedziło go powstanie kilku innych wyższych uczelni w stolicy. W 1808 r. powstała Szkoła Prawa, nieco później Szkoła Lekarska. Stanowiły one podstawę dla przyszłego uniwersytetu, który obejmował 5 wydziałów (obok medycznego i prawnego także teologię, filozofię oraz nauki i sztuki piękne). Obok Uniwersytetu Warszawskiego powstały również uczelnie techniczne, połączone w 1820 r. w Instytut Politechniczny. Przygotowaniu kadr technicznych służyła także założona przez Staszica w Kielcach w 1816 r. Szkoła Górnicza.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: