Moje Notatki

Historia Polski – cz.864

In historia polski 1914 2005 on Listopad 15, 2009 at 7:17 pm

Skromniejsza rola przypadła w tych warunkach Towarzystwu Naukowemu Krakowskiemu (początkowa nazwa: Towarzystwo Naukowe Krakowskie ściśle z Uniwersytetem Krakowskim złączone), opierającemu się na dawnych projektach Kołłątaja powołania Akademii współpracującej badawczo z uniwersytetem.
Nie brakło również prac podejmowanych czy to przez samodzielnych badaczy, czy też na uniwersytetach
Na czoło wysunęły się prace historyczne, odpowiadające potrzebie ugruntowania zachwianego rozbiorami poczucia wartości narodu. Nieodzowna też była polemika z wysuwanymi wtedy często w nauce, szczególnie niemieckiej, tezami o niedojrzałości Polaków czy w ogóle Słowian i ich zapóźnieniu cywilizacyjnym. Wpływ tych poglądów był jednak tak silny, że nawet Tadeusz Czacki w swym gruntownym dziele O litewskich i polskich prawach (1801-1820) nie ustrzegł się przed wysunięciem teorii o normandzko-skandynawskich źródłach prawa polskiego. Wywołał tym żywą dyskusję, ale dopiero Joachim Lelewel w pracy Początkowe prawodawstwo polskie cywilne i kryminalne za czasów Jagiellońskich (1828) wskazał na rodzime źródła prawa w Polsce. Rozwój prawodawstwa polskiego przedstawił Jan Wincenty Bandtkie (Historia prawa polskiego), jego brat Jerzy Samuel Historię drukarstwa w Królestwie Polskim i W. X. Litewskim. Ukazały się także pierwsze próby syntetycznego przedstawienia dziejów piśmiennictwa polskiego: Feliksa Bentkowskiego Historia literatury polskiej (1814) oraz Józefa Maksymiliana Ossolińskiego Wiadomości historyczno-krytyczne do dziejów literatury polskiej (1816). Wawrzyniec Surowiecki, wbrew sugestiom nauki niemieckiej, pierwszy wypowiedział się za tezą ustalającą autochtonizm Słowian na terenach od Bałtyku po Karpaty, jednocześnie wykazując fałszywość mitu o sarmackim pochodzeniu Polaków. Pod wpływem badań folklorystycznych i zainteresowań ludem zjawiła się też nowa koncepcja dziejów Polski, która za właściwą ich treść uważała dzieje mas ludowych. Głosił ją pierwszy Joachim Lelewel. Szczególną rolę odegrały jego Dzieje Polski potocznym sposobem opowiedziane, popularny podręcznik historii Polski dla najbliższych pokoleń. Nie bez oddziaływania poglądów Herdera, a także pod wpływem dążeń do jednoczenia Słowiańszczyzny pod berłem caratu, rozpoczęły się również badania starające się w idealizujący nieraz sposób przedstawić dzieje dawnych Słowian.
O ile prace historyczne przygotowywały przełom romantyczny w polskiej ideologii, o tyle swego rodzaju podsumowanie osiągnięć myśli Oświecenia stanowiły wielkie historiozoficzne i metodologiczne dzieła Stanisława Staszica Ród ludzki (1819-1820), Hugona Kołłątaja Porządek fizyczno-moralny (1811) oraz Jana Śniadeckiego Filozofia umysłu ludzkiego (1821). U Staszica i Kołłątaja rozważania nad prawidłowościami rozwoju ludzkiego miały służyć za uzasadnienie ich poglądów na najdoskonalszą organizację państwa i społeczeństwa polskiego. Śniadecki przeciwstawiał się wpływom filozofii kantowskiej w imię racjonalizmu i założeń szkoły szkockiej „zdrowego rozsądku”. Ale coraz silniej występowały głosy przeciwko racjonalistycznej filozofii czy dominującym jeszcze do początków XIX w. poglądom fizjokratycznym. Jako zdecydowany krytyk fizjokratyzmu występował zwłaszcza profesor Uniwersytetu Krakowskiego, Feliks Słotwiński. Za liberalizmem gospodarczym opowiadał się Fryderyk Skarbek.
W naukach ścisłych najwybitniejsze dzieła wyszły spod pióra Śniadeckich. Jan kontynuował swe dawniejsze prace matematyczne i astronomiczne. Z powodzeniem starał się przy tym wprowadzić polskie nazewnictwo do tych dziedzin. Podwaliny pod rozwój nowoczesnej chemii i biologii w Polsce położył natomiast Jędrzej Śniadecki (1768-1838). Po studiach w Krakowie uzyskał doktorat z filozofii i medycyny w Pawii we Włoszech. Pogłębiał także swą wiedzę na doskonale wtedy postawionym uniwersytecie w Edynburgu. Po powrocie do kraju objął w 1797 r. katedrę chemii w Wilnie, gdzie włączył się także w nurt życia społecznego i kulturalnego. Przez pewien czas był prezesem Towarzystwa Szubrawców, które stawiało sobie za cel walkę z zacofaniem i obskurantyzmem. W 1822 r. musiał przejść na emeryturę, po paru latach powrócił jednak do pracy dydaktycznej i po zamknięciu Uniwersytetu Wileńskiego w 1832 r. pracował w utworzonej wtedy Akademii Medyko-Chemicznej. Obok badań z zakresu chemii zajmował się także biologią i z tego zakresu wydał w latach 1804-1811 znakomite dzieło Teoria jestestw organicznych. Sprowadzał w nim zjawiska życia do procesów wyłącznie materialnych i korzystając z postępów wiedzy fizycznej i chemicznej starał się wytłumaczyć te procesy. Podstawowe znaczenie miała jego koncepcja krążenia materii w przyrodzie, która przyczyniła się do rozwoju nowoczesnej fizjologii.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: