Moje Notatki

Historia Polski – cz.784

In historia polski po 89 on Listopad 17, 2009 at 3:10 am

Badania nad rozwojem ekonomicznym i przemianami społecznymi w pierwszym okresie dziejów porozbiorowych zaczęły się rozwijać, jak już wspomniano, od początków XX w. Szczególne zainteresowania budziła sprawa chłopów i zmian w ich położeniu prawnym
Do ważniejszych opracowań należały Z. Kirkor-Kiedroniowej, Włościanie i ich sprawa w dobie konstytucyjnej Królestwa Polskiego (Kraków 1912) oraz wznowione w Polsce Ludowej studia H. Grynwasera, zwłaszcza Kwestia agrarna i ruch wlościan w Królestwie Polskim oraz Przywódcy i burzyciele wlościan (Pisma, t. I-III, Wrocław 1951). J. Marchlewski poddał natomiast krytyce uwłaszczenie pruskie w książce Stosunki społeczno-ekonomiczne na ziemiach polskich zaboru pruskiego (Lwów 1903). W ostatnim trzydziestoleciu badania z tego zakresu uległy znacznemu zwiększeniu, pogłębiona została także stawiana problematyka. Kilka prac zajęło się sprawą uwłaszczenia chłopów polskich pod panowaniem pruskim. Ogólny przebieg procesu uwłaszczeniowego przedstawił M. Kniat, Dzieje uwłaszczenia wlościan w Wielkim Księstwie Poznańskim (t. I-II, Poznań 1939-1949) oraz W. Jakóbczyk, Uwłaszczenie chłopów w Wielkopolsce w XIX w. (Warszawa 1957). Dla oświetlenia rozwoju sytuacji na Śląsku podstawowe znaczenie miały badania K. Orzechowskiego, przede wszystkim jego monografia Chłopskie posiadanie ziemi na Górnym Śląsku u schyłku epoki feudalnej (Opole 1959). Ruchy chłopskie poprzedzające ogłoszenie regulacji przedstawił S. Michalkiewicz, Powstanie chłopskie na Górnym Śląsku w 1811 r. (Wrocław 1967). Ogólną charakterystykę przekształceń w rolnictwie dał ostatnio L. Wiatrowski w pracy Przemiany gospodarki folwarcznej i chłopskiej na Śląsku w okresie reform agrarnych w XIX w. (Wrocław 1974). Sytuację Pomorza Zachodniego zanalizował A. Wielopolski, zajmując się zresztą całokształtem życia gospodarczego tej dzielnicy w pracy Gospodarka Pomorza zachodniego w latach 1800-1918 (Szczecin 1959). Na społeczne skutki uwłaszczenia zwrócił uwagę S. Borowski, pisząc o Kształtowaniu się rolniczego rynku pracy w okresie wielkich reform agrarnych 1807-1860 (Poznań 1963). Stosunek opinii przedstawiła A. Owsińska w monografii Sprawa chłopska w świetle publicystyki poznańskiej z lat 1823-1848 (Warszawa 1955).
Jeśli chodzi o pozostałe ziemie polskie, to w odniesieniu do Księstwa i Królestwa ukazało się kilka prac dotyczących zmian w produkcji rolnej. J. Leskiewiczowa ogłosiła Próbę analizy gospodarki dóbr magnackich w Polsce (Warszawa 1964), zaś D. Rzepniewska zbadała Gospodarkę folwarczną na Mazowszu 1795-1806 (Warszawa 1968). Wzrost hodowli w XIX w. stał się przedmiotem kilku prac. Syntetyzujący charakter ma W. Pruskiego, Hodowla zwierząt gospodarskich w Królestwie Polskim w latach 1815-1918 (t. I, Warszawa 1968). Stosunkowo najsłabiej były badane stosunki agrarne w Galicji; ale i z tego zakresu ukazała się publikacja R. Rozdolskiego, Stosunki poddańcze w dawnej Galicji (t. I-II, Warszawa 1963), charakteryzująca przemiany w położeniu chłopów galicyjskich od czasu pierwszego rozbioru. Problem uwłaszczenia przedstawił w bardziej syntetyczny sposób K. Groniowski, Uwłaszczenie chłopów w Polsce. Geneza, realizacja, skutki (Warszawa 1976).
Poważnie rozwinęły się badania nad dziejami przemysłu i początkami klasy robotniczej na ziemiach polskich. Jeśli chodzi o Królestwo, to obok podstawowych studiów N. Gąsiorowskiej-Grabowskiej, Z dziejów przemysłu w Królestwie Polskim 1815-1918 (Warszawa 1965) na uwagę zasługują wyniki badań środowiska łódzkiego – zbiera je częściowo praca G. Missałowej, Studia nad powstaniem łódzkiego okręgu przemysłowego 1815-1870, t. I: Przemysł (Łódź 1964), t. II: Klasa robotnicza (Łódź 1966). Bardziej szczegółowe studia odnoszą się do dziejów rozwoju przemysłowego Warszawy. Szczególnie ważna jest praca A. Szczypiorskiego, Ćwierć wieku Warszawy (1806-1830) (Warszawa 1964) oraz T. Łepkowskiego, Przemysł warszawski u progu epoki kapitalistycznej (1815-1868) (Warszawa 1960). O genezie warszawskiego proletariatu pisał T. Łepkowski, Początki klasy robotniczej Warszawy (Warszawa 1956). Dla Poznańskiego podstawowe znaczenie ma praca C. Łuczaka, Przemysł wielkopolski w latach 1815-1870 (Warszawa 1959). Dla sytuacji w Galicji pouczająca jest monografia M. Ku1czykowskiego, Andrychowski ośrodek płócienniczy w XVIII i XIX wieku (Wrocław 1972). Bardziej ogólny charakter ma publikacja N. Gąsiorowskiej, Polska na przełomie życia gospodarczego 1764-1830 (Warszawa 1947), która wytyczyła początkowy kierunek badań, oraz wydane przez I. Pietrzak-Pawłowską Uprzemysłowienie ziem polskich w 19 i 20 wieku, studia i materiały (Wrocław 1970). Dość liczne publikacje odnoszą się do dziejów górnictwa i przemysłu śląskiego. Bardziej ogólny charakter mają dla Dolnego Śląska monografia S. Michałkiewicza, Górnictwo węglowe i położenie robotników w Zagłębiu Wałbrzysko-Noworudzkim w pierwszej połowie XIX w. (Wrocław 1967), natomiast dla Górnego Śląska praca Z. Kwaśnego, Hutnictwo żelaza na Górnym Śląsku w pierwszej połowie XIX w. (Wrocław 1968). Na związki między rozwojem przemysłu górnośląskiego i Królestwa zwrócił uwagę W. Długoborski w monografii Więź ekonomiczna między zagłębiami górnośląskim a dąbrowskim w epoce kapitalizmu (do 1877 roku) (Katowice 1973).
Szeroko podjęte badania nad dziejami społeczeństwa polskiego, prowadzone pod kierunkiem W. Kuli i J. Leskiewiczowej, przyniosły jak dotąd publikację kilku tomów wydawnictwa Społeczeństwo Królestwa Polskiego. Studia o uwarstwieniu i ruchliwości społecznej (t. I-IV, Warszawa 1965-1974; od 1970 r. zmiana tyt.: Społeczeństwo polskie XVIII i XIX wieku), nie licząc wymienionych poprzednio monografii dotyczących zwłaszcza początków proletariatu. Oparte na nowoczesnych metodach badawczych i gruntownych poszukiwaniach Źródłowych, studia te stanowią jedno z najpoważniejszych osiągnięć w odniesieniu do całego okresu formowania się kapitalizmu na ziemiach polskich. Uzyskany dzięki nim obraz społeczeństwa polskiego i dokonujących się w nim przemian pozwala na znacznie głębszą analizę roli różnych warstw społeczeństwa polskiego, niż było to możliwe, gdy opierano się na dawniejszych, przeważnie hipotetycznych ustaleniach.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: