Moje Notatki

Historia Polski – cz.613

In wielka historia polski tom 9 on Listopad 20, 2009 at 10:06 pm

Rokosz Lubomirskiego utrwalił konfederację jako jedną z najbardziej typowych form organizacji walki politycznej, aż do końca istnienia Rze­czypospolitej szlacheckiej. Ogólnokrajowe konfederacje szlacheckie wystę­powały poprzednio sporadycznie poza okresami bezkrólewi
O wiele częstsze bywały konfederacje wojskowe o wąskim za­kresie uczestników. Zresztą konfederacje wojskowe stanowiły punkt wyj­ścia zarówno dla konfederacji tyszowieckiej, jak i w pewnej mierze roko­szu Lubomirskiego, a więc obu wielkich związków konfederacyjnych z czasów Jana Kazimierza. Od połowy XVII do połowy XVIII w. zorga­nizowało się w Rzeczypospolitej 9 ogólnokrajowych, czyli tzw. generalnych konfederacji, nie licząc zawartych na konwokacjach i kilkudziesięciu wojewódzkich, prowincjonalnych czy wojskowych. Nieprzypadkowo rozpowszechnienie się konfederacji nastąpiło właśnie w tym okresie. Złożyły się na to dwie zasadnicze przyczyny. Jedną z nich był rozkład sejmów i sejmików. Konfederacje, które kierowały się raczej większością głosów i nie uznawały liberum veto (choć bywały wyjątki i pod tym względem), mogły spełniać w tych warunkach rolę instytucji zastępczej, zapewniającej sprawniejsze funkcjonowanie aparatu państwowego. Drugą przyczyną było zapewnienie lepszych form organizacyjnych fakcjom magnackim czy ich związkom. Zamiast luźnych, często osobistych powiązań, następowało ściślejsze podporządkowanie oparte na składanej przez każdego uczestnika konfederacji przysiędze. Tworzył się także rodzaj przymusu – wstrzymu­jącym się od konfederacji grożono represjami i uznaniem za „wrogów ojczyzny”.
W konfederacjach miała prawo – czy nawet obowiązek – uczestni­czenia cała szlachta. Powoływano do nich także znaczniejsze miasta, które miały prawo uczestniczenia w sejmach czy w sejmikach (w Prusach Kró­lewskich). Konfederacje miały swe naczelne władze: marszałka oraz radę konfederacką, która dwukrotnie (w 1673 i 1710 r.) uznała się za sejm. Okres trwania konfederacji zależał od możliwości osiągnięcia jej celów. Zwykle nie był dłuższy niż rok czy parę lat, ale bywały konfederacje ciągnące się do 10 lat (jak sandomierska).
Konfederacje były częstym zjawiskiem w średniowiecznej Europie. W XVII w. spotykało się je rzadziej, choć np. występowały w Szkocji czy w Rzeszy (jako tzw. konwenty). Rola ich w Polsce nie została jeszcze przekonywająco oceniona, brak zresztą prac zajmujących się nimi całoś­ciowo. Stanowiły one zapewne jeden z zasadniczych elementów dekompo­zycji ustroju: większość z nich skierowana była przeciwko monarsze, częs­to też były dziełem fakcji magnackich. Ale wiele konfederacji stawiało sobie za zadanie obronę niezależności Rzeczypospolitej przed obcym uciskiem. Były one ponadto czynnikiem scalającym więź ogólnopaństwową szlachty, i to nieraz z głębokim, osobistym zaangażowaniem poszczegól­nych członków. W związku z niedomaganiami i brakami występującymi w ustroju politycznym Rzeczypospolitej konfederacje były instytucją niezbędną.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: