Moje Notatki

Historia Polski – cz.836

In historia sredniowiecze on Listopad 20, 2009 at 1:09 pm

Wszelkie zabiegi o podniesienie dochodowości z folwarków okazywały się wszakże półśrodkami. Od czasów pruskich zadłużenie dóbr ziemskich nie uległo zmniejszeniu: w 1824 r
hipoteczne obciążenie majątków ziemskich w Królestwie sięgało 60% ich wartości. Doszło do masowych licytacji. Powstrzymało ten proces dopiero założenie w 1825 r. Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, ułatwiającego szlachcie uzyskiwanie taniego kredytu.
Gorzej niż w Królestwie przedstawiała się sytuacja rolnictwa w Galicji, gdzie możliwości zbytu były bardzo ograniczone, a ceny kształtowały się o 40% niżej niż w Wiedniu czy Pradze. Znaczna część folwarków przeszła więc na uprawę ziemniaków i związane z tym gorzelnictwo, które stanowiło jedno z głównych źródeł zysków wielkiej własności.
Najlepsze możliwości rozwoju miało rolnictwo na ziemiach polskich pod panowaniem pruskim. Proces regulacyjny zbiegał się z przemianami w technice produkcyjnej. Już w pierwszej ćwierci XIX w. na Śląsku i na Pomorzu nastąpiło pełne niemal przejście od trójpólówki do płodozmianu. Wolniej przebiegał ten proces w Poznańskiem, jakkolwiek i na tym terenie, w dużej mierze dzięki działalności Dezyderego Chłapowskiego, który starał się na polski teren przeszczepić doświadczenia rolnictwa angielskiego, ziemiaństwo zaczęło stosować płodozmian. Przestawiając się na pracę najemną folwarki wykorzystywały także w większym stopniu mechanizację. Ale na razie te poczynania w Poznańskiem nie wykraczały poza fazy próbne. Dopiero w następnym okresie miał „nastąpić znaczny wzrost poziomu uprawy roli. Podobnie jak w Królestwie, także i na Pomorzu, Śląsku i w Poznańskiem wprowadzono uprawę buraka cukrowego i powstawały coraz liczniejsze cukrownie. Aby pomóc ziemiaństwu w unowocześnianiu gospodarki, już, w 1821 r. powstało w Poznańskiem Ziemstwo Kredytowe, pozostające w rękach polskich, ułatwiające uzyskiwanie długoterminowych pożyczek. Była to przy tym próba przeciwstawienia się polityce rządu pruskiego, którego pomoc kredytowa kierowała się przede wszystkim ku właścicielom Niemcom, zmierzając do zwiększenia liczebności ziemiaństwa niemieckiego w Księstwie.
W sumie trzeba wszakże stwierdzić, że ogólny postęp w gospodarce rolnej na ziemiach polskich był stosunkowo powolny: nawet reformy zainicjowane na ziemiach polskich pod panowaniem pruskim otwierały dopiero na przyszłość lepsze perspektywy dla rolnictwa.

d.Rozwój przemysłu

O wiele większe postępy niż w rolnictwie dokonały się w tym czasie w zakresie produkcji przemysłowej, zwłaszcza na Śląsku i w Królestwie. Jakkolwiek bowiem rolnictwo uczestniczyło w dochodzie narodowym np. Królestwa w 70%, najważniejsze przemiany gospodarcze objęły właśnie górnictwo i przemysł.
Rozwój przemysłu był uwarunkowany przede wszystkim zmianami w strukturze rolnictwa. Szczególnie istotne było przyznanie na większości ziem polskich, z wyjątkiem tych, które wchodziły bezpośrednio do Cesarstwa Rosyjskiego, wolności osobistej dla chłopów. Otworzył się w ten sposób zasób rąk do pracy w produkcji pozarolniczej. Ponadto czynszowanie chłopów zwiększało chłonność rynku wewnętrznego. Drugim ważnym czynnikiem wpływającym na zwiększenie się produkcji przemysłowej były udoskonalenia techniczne, które polegały czy to na wprowadzaniu nowych źródeł energii (maszyny parowe), na większym zastosowaniu maszyn, czy na dalszej koncentracji produkcji, w tym okresie w postaci manufaktur. Wreszcie istotne znaczenie miała polityka protekcyjna rządu, który albo starał się tworzyć warunki korzystne dla inwestycji przemysłowych, jak działo się to w Królestwie, albo też kierując się interesem obcego organizmu państwowego wpływał na taki kierunek rozwoju przemysłu, by jego ośrodki powstawały poza ziemiami polskimi, jak działo się w Austrii, ale także, np. w odniesieniu do Poznańskiego, i w Prusach.
Na przekształcenia w społeczeństwie polskim największy wpływ miał rozwój produkcji przemysłowej w Królestwie. Początkowo warunki tego rozwoju nie przedstawiały się korzystnie. Rynek wewnętrzny, osłabiony wskutek zniszczeń i kosztów wojennych, nie zapowiadał większego popytu, choćby ze względu na małą chłonność odbiorcy chłopskiego. W handlu zewnętrznym uwydatniła się znów zależność od Prus. Po zawarciu umowy handlowej między Prusami a Rosją w 1818 r., przy stosunkowo niskich cłach przemysł pruski mógł zalewać swymi wyrobami rynek Królestwa. Po objęciu urzędu ministra skarbu przez Ksawerego Druckiego-Lubeckiego sytuacja ta uległa jednak zmianie. Można się było bowiem przeciwstawić gospodarczej penetracji pruskiej, wiążąc się bliżej z wielkim rynkiem rosyjskim. W przekonaniu Lubeckiego i ówczesnego rządu Królestwa takie powiązanie ugruntowałoby dotychczasowe polityczne zbliżenie z Rosją. Z punktu widzenia arystokracji kryła się w tym jeszcze jedna dogodność: odsuwała się bowiem konieczność aktywizacji rynku wewnętrznego, co było niemożliwe bez głębszych przemian społecznych. Mimo oporów ze strony burżuazji rosyjskiej, niechętnej konkurencji Królestwa, udało się pozyskać dla tych projektów cara. W 1822 r. przyznana została Królestwu autonomia celna, przy czym Lubecki zdołał nie dopuścić do odcięcia Królestwa od Rosji poprzez wysokie cła i doprowadził do korzystnej umowy, która dzięki utrzymaniu niskich ceł na granicy Królestwa z Cesarstwem udostępniała wyrobom polskim rynek rosyjski. Jednocześnie władze Królestwa wprowadziły nowe taryfy celne, wyraźnie protekcyjne, które miały zahamować przywóz towarów produkowanych w kraju. Doprowadziło to do wojny celnej z Prusami, które odpowiedziały wysokimi cłami na polskie produkty rolne. Skończyła ją korzystna dla Królestwa konwencja z 1825 r. Uzyskano w niej obniżkę ceł na zboże, ograniczono import sukien z Prus, natomiast obniżono cła na inne wyroby przemysłowe stamtąd importowane.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: