Moje Notatki

Historia Polski – cz.661

In historia polski w datach on Listopad 21, 2009 at 5:23 am

Dydaktyczne cele, jakie stawiali sobie już pierwsi zwolennicy idei Oświecenia, konieczność wychowywania społeczeństwa powodowały, że nie mogli się oni ograniczać do działalności oświatowej wśród młodzieży, ale musieli dbać o poziom ogółu, przynajmniej szlacheckiego i mieszczańskie­go. Służyły temu celowi różne wydawnictwa, przede wszystkim zaś czaso­pisma „uczone” i „moralne”, które pojawiają się w tym okresie w Polsce
Tego rodzaju publikacje rozpowszechniły się już w Europie Zachodniej. Nieprzypadkowo też najwcześniejsze z nich zaczęły się ukazywać w Rze­czypospolitej w języku niemieckim. Próbę taką podjął sam Lengnich już w latach 1718-1719, wydając pierwsze czasopismo naukowe czy raczej zbiór studiów „Polnische Bibliothek”. Było to jednak wydawnictwo efe­meryczne, podobnie jak wydane w 1759 r. w Lesznie „Primitiae Physico-Medicae”. Większe znaczenie miały wydawane przez przybysza z Saksonii, zasłużonego edytora licznych poloników, Wawrzyńca Mitzlera de Coloffa (1711-1778), czasopisma uczone: „Warschauer Bibliothek” (1753-1755) oraz „Acta Litteraria” (1755-1756). Czasopisma te były wszakże w nie­małym stopniu przeznaczone na zagranicę. Do polskiego czytelnika miał trafić dopiero jego miesięcznik „Nowe Wiadomości Ekonomiczne i Uczo­ne” (1758-1761), który popularyzował głównie wiedzę ekonomiczną i me­dyczną. Jako pierwsze czasopisma „moralne” poświęcone nowej ideologii i etyce, ukazały się „Patriota Polski” mieszczanina toruńskiego T. Baucha i „Monitor” Adama K. Czartoryskiego.
Jednocześnie rozwijała się także publicystyka polityczna. Nawiązywała ona do postulatów wysuwanych poprzednio przez wybitnych „statystów” polskich, szczególnie do dzieła Stanisława Dunin-Karwickiego. Zgodnie z założeniami Oświecenia nie ograniczała się jednak do żądań w sprawie reformy ustroju politycznego, ale stawiała kwestię nowego ułożenia sto­sunków społecznych, co miało stać się punktem wyjściowym dla każdej reformy. Najpełniejszy program reform znalazł się w Glosie wolnym wol­ność ubezpieczającym, opublikowanym dopiero w 1743 r., choć datowanym na 1733 r., którego autorstwo wiąże się ze Stanisławem Leszczyńskim. Zna­lazły się w nim żądania usprawnienia sejmu, reorganizacji elekcji, wpro­wadzenia ciał kolegialnych, które kierowałyby rozbudowanym aparatem administracyjnym, wreszcie podniesienia liczby wojska do 100 tys. przy zapewnianiu stałych wpływów podatkowych na jego utrzymanie. Ale szczególnego znaczenia nabierała krytyka położenia chłopów i mieszczan. Leszczyński postulował obdarzenie chłopów wolnością osobistą i przeniesienie ich z pańszczyzny na czynsze w celu zapewnienia im większej samo­dzielności ekonomicznej. Wzywał również do zwiększenia opieki nad handlem i przemysłem oraz do zapewnienia mieszczaństwu lepszych wa­runków rozwoju^.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: