Moje Notatki

Historia Polski – cz.660

In historia kultury polskiej on Listopad 22, 2009 at 5:03 am

Jakkolwiek wprowadzone przez Konarskiego innowacje wywołały za­strzeżenia zarówno w jego własnym zakonie, jak szczególnie ze strony jezuitów, Collegium Nobilium stało się wzorem nowej szkoły. W 1754 r
zostały zreformowane wszystkie pozostałe kolegia pijarskie; wkrótce w ślad za nimi poszło i szkolnictwo jezuickie. Rozpoczęto przygotowywa­nie nowych podręczników oraz uczyniono pierwsze kroki w kierunku do­skonalenia fachowego nauczycieli. W dziedzinie teatru szkolnego kon­tynuował poczynania Konarskiego jezuita Franciszek Bohomolec, który nie tylko dokonał gruntownej rewizji przestarzałego repertuaru, ale sam napisał (czy raczej przetłumaczył i przerobił) dwadzieścia kilka komedii według najlepszych wzorów ówczesnych.
W ten sposób zapoczątkowana została przebudowa szkolnictwa, jedno z najważniejszych osiągnięć epoki Oświecenia. Jednocześnie niemal poło­żone zostały podstawy pod rozwój nowoczesnej nauki. Wielkimi mecena­sami nauki stali się w tym czasie Andrzej Stanisław Załuski (1695-1754), kanclerz wielki koronny i biskup krakowski, oraz jego brat Józef Jędrzej Załuski (1702-1774), biskup kijowski. Byli oni zwolennikami filozofii Wolffa, którego Andrzej Stanisław starał się nawet sprowadzić do Krakowa w celu podniesienia poziomu Akademii. Założyli oni obaj w Warszawie Bibliotekę, otwartą w 1747 r. i udostępnioną szerszej publiczności. Była to jedna z największych bibliotek w ówczesnej Europie, liczyła ponad 300 tys. tomów i 10 tys. rękopisów. Józef Jędrzej Załuski skupił wokół siebie uczonych, przy pomocy których podjął trud przypomnienia osiąg­nięć kulturalnych Polski, przede wszystkim z okresu Odrodzenia. Wraz ze swym sekretarzem Janem Danielem Janockim położył też podstawy pod rozwój polskiej bibliografii. Zajmował się ponadto historią (m. in. poddał krytyce jeden z mitów „sarmackich” o tzw. rokoszu gliniańskim), a nawet pisywał wiersze i tłumaczył sztuki teatralne.
Załuscy zainicjowali również wiele akcji wydawniczych. Tak więc przyczynili się do podjęcia przez Stanisława Konarskiego wielkiego dzieła opublikowania konstytucji sejmowych, zebranych w Volumina legum. Inny pijar, historyk Marcin Dogiel, rozpoczął wydawanie zbioru polskich traktatów międzynarodowych (dzieło nie ukończone do dnia dzisiejszego). Andrzej Stanisław Załuski otoczył opieką najwybitniejszego historyka w Rzeczypospolitej tej doby, gdańszczanina Gotfryda Lengnicha (1689-1774), z czasem wychowawcę Stanisława Augusta Poniatowskiego. Leng-nich przygotował doskonały jak na owe czasy opis ustroju polskiego w dziele lus publicum Regni Poloniae (1742), a także napisał dzieje Prus Królewskich od początków XVI w., cenne do dzisiaj dla badaczy tego regionu. Nad dziejami Polski, jej ustrojem i kulturą pracowało w pierw­szej połowie XVIII w. wielu badaczy w Gdańsku, Toruniu, Elblągu i Kró­lewcu. Ci uczeni, przeważnie pochodzenia niemieckiego, zainicjowali właśnie ożywienie życia naukowego w Polsce, które miało wydać pełne owoce w drugiej połowie XVIII w. Nie należała zresztą pod tym względem Pol­ska do wyjątków. Jeszcze bardziej doniosła była wtedy rola uczonych niemieckich w Rosji.
Stosunkowo słabiej rozwijały się badania przyrodnicze i nauki ścisłe. Istniały trudności ze zdobyciem odpowiednich instrumentów i eksponatów (pod tym względem wielkie zasługi oddał Andrzej Stanisław Załuski). Pierwszy gabinet fizyki doświadczalnej zdołał założyć w Polsce w tym czasie pijar Antoni Wiśniewski, współpracownik Konarskiego.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: