Moje Notatki

Historia Polski – cz.719

In historia powszechna xx wieku on Listopad 22, 2009 at 4:27 pm

Czy na podstawie tych przemian można już mówić o powstaniu w Polsce „nowej szlachty” jako warstwy wyróżniającej się swą pozycją ekonomiczną i mentalnością? Tak kategoryczne stwierdzenie wydaje się wątpliwe, przynajmniej w skali całej Rzeczypospolitej. Niemniej zarysowały się możliwości powstania takiej warstwy

W każdym razie dokonujące się przemiany społeczne, przede wszystkim wśród szlachty i mieszczaństwa, otwierały drogę do formowania się nowoczesnego narodu. Nawet w przekonaniu ideologów pochodzenia szlacheckiego nie miał to już być dawny naród szlachecki, ale wspólnota wszystkich warstw społecznych.

4.Przełom umysłowy i rozkwit sztuki

a.Komisja Edukacji Narodowej i odnowa szkolnictwa

Jeśli Oświecenie dokonało zasadniczego przełomu w umysłowości polskiej i doprowadziło do zerwania z sarmatyzmem, tworząc ponownie z Polski jedno z żywszych ognisk kultury europejskiej, niemała w tym zasługa przemian, jakie objęły szkolnictwo w Rzeczypospolitej. Polegały one przede wszystkim na stworzeniu nowego modelu wychowawczego: nauka w szkołach miała stać się bliska potrzebom życia zarówno codziennego, jak i obywatelskiego. Zamiast retorów, nowa szkoła wypuszczała świadomych potrzeb publicznych obywateli. Zarazem oświata miała objąć jak najszersze warstwy społeczeństwa, przestając być przywilejem niektórych grup.
Dążenie do reformy szkolnictwa było powszechne w całej ówczesnej Europie. W Rzeczypospolitej rola jego jednak była szczególnie istotna. Chodziło bowiem o stworzenie warunków, w których możliwe byłoby takie przekształcenie mentalności szlachty pod wpływem wychowania obywatelskiego, aby warstwa ta stała się zdolna do podjęcia zasadniczych reform ustrojowych, niezbędnych do ratowania zagrożonej państwowości. Zmiany, które w państwach absolutnych mógł wprowadzić oświecony władca i jego nieliczni doradcy, w Polsce musiały wypływać od szlacheckich prawodawców. Oświecona Rzeczpospolita mogła być tylko dziełem oświeconej szlachty. Dlatego też tak istotne znaczenie miały już pierwsze reformy podjęte w szkołach pijarskich i jezuickich od lat czterdziestych XVIII w. W dobie pierwszego rozbioru działało w Rzeczypospolitej ok. 104 kolegiów (tj. dwa razy więcej niż w końcu XVII w.), w których – wraz z 10 kolegiami akademickimi, uczyło się według szacunku Jerzego Kłoczowskiego 30 do 35 tys. młodzieży. Była to liczba poważna, jak na ówczesne stosunki europejskie, i mogła już wpływać na kształtowanie się postaw szlachty.
Nadal wszakże oświata pozostawała w rękach Kościoła. Tymczasem pozycja jego uległa pewnemu osłabieniu. Wprawdzie utrzymywała się żarliwość dewocyjna większości społeczeństwa, jednak nie znaczyło to, by szlachta rezygnowała ze swych postulatów ograniczenia uprzywilejowania kleru. Zaostrzały tę jej postawę występujące tu i ówdzie wśród wąskich grup szlachty i mieszczaństwa tendencje laickie, indyferentne lub nawet wrogie wobec Kościoła i kleru, rozwijające się głównie pod wpływem silnego oddziaływania krytycznej w stosunku do katolicyzmu ideologii francuskiego Oświecenia. Zresztą i stanowisko samego Kościoła katolickiego w Polsce nie jest jednolite wobec dokonujących się przemian. Gdy wyższa hierarchia kościelna – w przeciwieństwie do okresu poprzedniego – zajmuje w znacznym stopniu pozycje konserwatywne i opiera się reformom, wśród niższego kleru występowały wyraźniej – choć bynajmniej nie masowo – wpływy idei racjonalistycznyeh. Nie brakło wśród księży i zakonników zdecydowanych zwolenników nowej ideologii, niekiedy bardzo radykalnej.
W takiej właśnie sytuacji doszło, zgodnie z tendencjami panującymi w całej Europie, do przejęcia kontroli nad szkolnictwem przez państwo i rozpoczęło się nadawanie mu świeckiego charakteru. Już wkrótce po objęciu władzy przez Stanisława Augusta powstała pierwsza świecka szkoła w Polsce – Szkoła Rycerska w Warszawie (1765). Pod światłym kierownictwem Adama Czartoryskiego wychowywała się w niej przyszła kadra oficerów – obywateli. Szkoła ta bowiem nastawiona była przede wszystkim na potrzeby wojska; wykształcenie w niej zdobył też niejeden z wybitnych dowódców polskich, z Tadeuszem Kościuszką na czele.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: