Moje Notatki

Historia Polski – cz.707

In ilustrowana kronika dziejów polski on Listopad 24, 2009 at 7:02 am

Pod tym względem inaczej przedstawiało się położenie chłopów polskich znajdujących się pod panowaniem pruskim i austriackim. Oświecony monarcha prędzej podejmował decyzje, zresztą w obu tych państwach władcy nigdy nie zrezygnowali ze swych zwierzchnich uprawnień także w stosunkach między szlachtą a jej poddanymi
W sporach z panami chłopi mieli prawo odwoływania się do sądów królewskich czy cesarskich, z czego niejednokrotnie korzystali bez względu na stronnicze wyroki. W drugiej połowie XVIII w. w Prusach ingerencja władz państwowych w stosunki między panem a poddanymi była mało skuteczna; liczne projekty wysuwane w tej dziedzinie mimo wystąpień chłopskich, szczególnie częstych na Śląsku, nie doczekały się realizacji wcześniej niż w dobie reform Steina. Natomiast w Austrii reformy Marii Teresy i zwłaszcza Józefa II stanowiły bardzo istotny krok naprzód. Ograniczyły one uprawnienia sądownicze pana przez wprowadzenie specjalnych justycjariuszy (1784), przyznały chłopom dziedziczne prawo użytkowania ziemi, zwiększyły zakres ich swobody osobistej, wreszcie uregulowały robociznę, przede wszystkim przez zredukowanie jej do 3 dni w tygodniu (1786). Wprawdzie wskutek oporu warstw uprzywilejowanych nie powiodła się próba oczynszowania chłopów, jednak właśnie w Galicji i w Cieszyńskiem położenie prawne chłopa polskiego najwcześniej uległo zasadniczym zmianom, co nie pozostawało zresztą bez wpływu na postawę zarówno chłopstwa, jak i szlachty na innych terenach.
W Rzeczypospolitej zmiana w położeniu poddanych była w gruncie rzeczy nadal zależna od woli każdego pana. Wyraźnie polepszała się sytuacja chłopów w dobrach oczynszowanych. Jeżeli nawet ekonomiczne skutki takich reform bywały dyskusyjne, to w ślad za nimi następowało pewne rozluźnienie poddaństwa (jakkolwiek na ogół nie przyznawano wolności przenoszenia się), zwiększenie uprawnień samorządowych i administracyjnych. Ulgi te zresztą niekoniecznie wiązały się tylko z czynszowaniem. Obejmowały one niekiedy i dobra, w których nastąpiło tylko usprawnienie administracji, wyraźne ustalenie obciążeń pańszczyźnianych itp. Gruntowniejszą reformę przeprowadzono we wsiach królewskich, w których za pomocą sądów referendarskich reaktywowano dawny samorząd. Większość chłopów nie zaznała wszakże żadnych ?mian na lepsze przez cały okres Oświecenia. Tym też można tłumaczyć ponury obraz wsi polskiej, który zostawiła ówczesna publicystyka; tak było w Rzeczypospolitej, nie inaczej i pod panowaniem pruskim, gdzie np. na Górnym Śląsku ucisk poddanych przybierał formy przekraczające praktyki stosowane na innych ziemiach polskich.
Pewne różnice w sytuacji chłopów zarysowywały się również w odniesieniu do rozmaitych kategorii wsi, w których mieszkali, a także warstw, do których należeli. Przyjmuje się, że zdecydowana większość chłopów (ok. 64%) znajdowała się w dobrach szlacheckich i magnackich, ok. 19% w królewszczyznach i ekonomiach oraz ok. 17% w dobrach kościelnych. Historycy nie są jednolitego zdania co do tego, w której z tych kategorii dóbr położenie chłopów było najcięższe. Wydaje się wszakże, że o ile w dobrach szlacheckich istniały większe rozbieżności w położeniu chłopów, o tyle w dobrach królewskich i kościelnych można było obserwować bardziej systematyczne dążenia zwierzchności do poprawy warunków, w których znajdowali się chłopi. Nie są to jednak sprawy dostatecznie zbadane. W każdym razie w królewszczyznach powszechnie zostało uznane dziedziczne użytkowanie chłopskie gruntu i ustalony wymiar pańszczyzny – do 4 dni z włóki.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: