Moje Notatki

Powstanie kozaczyzny jako dynamicznej siły społecznej i militarnej

In historia administracji polski on Listopad 25, 2009 at 1:04 am

Powstanie kozaczyzny jako dynamicznej siły społecznej i militarne j , w słabym tylko stopniu zależnej od władzy centralnej Rzeczypospolitej, stało się elementem destrukcyjnym wobec państwa szlacheckiego. Szlachta stanęła przed problemem, którego nie umiała rozwikłać
Odrzuciła rozwiązania krańcowe, którymi była albo całkowita likwidacja kozaczyzny, albo zrównanie jej w prawach ze szlachtą. Zlikwidowanie kozaczyzny, czego domagała się Turcja, byłoby rozwiązaniem niekorzystnym dla obronności Rzeczypospolitej na południowym wschodzie. Kozacy stanowili potężną przeciwwagę Krymu i choćby z tego względu trudno było z nich zrezygnować, nie mówiąc o użyteczności przy innych konfliktach wojennych. Nobilitacja czy nadanie uprawnień bliskich szlacheckim przynajmniej zamożniejszej części kozaczyzny, dążącej do odcięcia się od ogółu, godziły w klasowe interesy szlachty i magnatów. Oznaczałoby to bowiem stworzenie wielkiego wyłomu w zakresie niedostępności stanu szlacheckiego. Dla magnaterii zaś równałoby się to nie tylko groźbie podważenia jej przewagi na obszarze, który stanowił główną bazę jej wpływów, ale i zagrożeniu jej stanu posiadania w słabo skolonizowanych królewszczyznach. Dopiero po poniesionych klęskach, kiedy było za późno, godziła się szlachta na to rozwiązanie, które byłoby najkorzystniejsze dla Rzeczypospolitej, zmieniłoby bowiem układ sił w klasie panującej, otworzyłoby nowe perspektywy dla ludności ruskiej, wreszcie wzmacniając militarnie podniosłoby prestiż międzynarodowy państwa polskiego.
Szlachta wybrała inną drogę – przerzucania się od przemocy do kompromisu – której skutki z czasem okazały się opłakane. Usiłowała ona podporządkować sobie groźny żywioł kozacki, a zarazem rozbić go wewnętrznie. Spodziewała się przy tym, że Kozacy mogą być pomocni w obronie kresów i w toczonych wojnach (na co wskazywały już doświadczenia z czasów wojen o Inflanty). Wobec tego stworzono tzw. rejestr kozacki. Wpisani do niego Kozacy (w liczbie 500 zgodnie z ordynacją Batorego z 1582 r., a do 1000 ludzi według uchwał sejmu z 1590 r.) otrzymywali stały hołd i cieszyli się przywilejami zapewniającymi im niezależność osobistą. Ustalona liczba była niewystarczająca – był to tylko ułamek kozaczyzny. Pozostałych zamierzano bowiem zamienić w ludność poddaną, która skolonizowałaby olbrzymie tereny nadane przez tenże sejm magnatom na Naddnieprzu. Na tym tle doszło do pierwszych groźnych wystąpień kozackich, które powinny być ostrzeżeniem dla prawodawców szlacheckich Już w 1591 r. wybuchło pierwsze większe powstanie kozackie pod wodzą szlachcica-Kozaka Krzysztofa Kosińskiego. Zostało ono krwawo stłumione, ale już w 1594 r. walki odżyły na nowo, obejmując znaczne obszary Ukrainy naddnieprzańskiej i Białorusi. Dopiero w r. 1596 hetman Żółkiewski zdołał pokonać oddziały kozackie, których przywódca Semen Nalewajko został stracony.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: