Moje Notatki

Historia Polski – cz.596

In krótka historia polski on Listopad 26, 2009 at 2:27 am

Wprawdzie w początkach 1657 r. wojska siedmiogrodzkie wkroczyły do Rzeczypospolitej i grabiąc bezlitośnie kraj – wobec słabego oporu roz­proszonych na leżach zimowych wojsk polskich – dotarły aż do Brześcia Litewskiego i Warszawy, ale wystąpienie Jerzego Rakoczego wywołało ko­rzystne dla Rzeczypospolitej skutki międzynarodowe
Austria, która po­przednio dość opieszale prowadziła rokowania sojusznicze z Polską, po­czuła się zaniepokojona o swe posiadłości węgierskie w razie zbytniego wzmocnienia księcia siedmiogrodzkiego. W tej sytuacji podskarbi Bogu­sław Leszczyński nie miał większych trudności z zawarciem w Wiedniu traktatu posiłkowego, na mocy którego Habsburg miał wysłać do Polski 12 tys. wojska (zresztą na żołd Rzeczypospolitej, i to pod zastaw połowy dochodu z żup solnych). Zarazem dwór wiedeński podjął kroki dyplomatyczne w celu oderwania od związku ze Szwecją Brandenburgii. Po takim przygotowaniu na Rakoczego spadła nieunikniona katastrofa, Siedmiogród doczekał się odwetowego najazdu Lubomirskiego, zaś sam Rakoczy oto­czony w odwrocie przez wojska polskie i tatarskie pod Czarnym Ostro-wiem na Podolu musiał kapitulować, zobowiązując się do wysokich od­szkodowań. Za niezgodne z ówczesnym interesem Turcji wystąpienie prze­ciwko Polsce spotkała go też niełaska Porty – odsądzenie od tronu.
Położenie Karola X Gustawa uległo dalszemu pogorszeniu. W obliczu przeważających sił polsko-austriackich musiała kapitulować szwedzka za­łoga Krakowa. Do wojny ze Szwecją przyłączyła się Dania, zawierając przymierze z Rzecząpospolitą. Wiele zależało od stanowiska Branden­burgii. Fryderyk Wilhelm, który poprzednio nie dotrzymał zobowiązań lennych wobec Rzeczypospolitej i współdziałał przeciwko niej z Karo­lem X Gustawem, nie był z kolei lojalny wobec niego. Za pośrednictwem dyplomacji habsburskiej, zwłaszcza posła Franciszka Lisoli, doszło do za­warcia układów welawsko-bydgoskich na jesieni 1657 r. Układ ten był zdecydowanie niekorzystny dla Polski, która płaciła koszty pozyskania Hohenzollerna dla interesów habsburskich w Rzeszy. Fryderyk Wilhelm otrzymał suwerenność w Prusach Książęcych, prawo przemarszu przez Prusy Królewskie, w lenno ziemię lęborsko-bytowska. Tytułem wynagro­dzenia za koszty dalszej wojny obiecano mu starostwo drahimskie (zajęte samowolnie przez Hohenzollerna w 1668 r.) oraz Elbląg po zdobyciu go na Szwedach, ale z prawem wykupu przez Polskę za 4 mirr talarów. Ten ostatni punkt nie został zrealizowany – Szwedzi opuścili Elbląg dopiero na mocy traktatu oliwskiego i wtedy wobec opozycji w Rzeczypospolitej i stanowiska ludności nie wydano miasta Hohenzollernowi. Natomiast je­dynym śladem dotychczasowej zależności Prus Książęcych od Rzeczypo­spolitej pozostała zapowiedź, że w razie wygaśnięcia Hohenzollernów Pru­sy Książęce wrócą do Polski. Związany z tym był ewentualny hołd stanów pruskich na ręce przedstawicieli Polski w czasie obejmowania władzy przez nowego księcia (ostatni odbył się w 1698 r.). Ponadto wieczyste przy­mierze miało wiązać elektora z Rzecząpospolitą, zobowiązując Hohenzol­lerna do udzielania Polsce niewielkiej pomocy militarnej i finansowej w razie wojny (co do czasów Jana III było parokrotnie realizowane).
Odtąd na terenie Rzeczypospolitej przeprowadzano już tylko działania oczyszczające, starając się odebrać z rąk szwedzkich miasta Prus Królew­skich i Inflant. W 1658 r. po pięciomiesięcznym oblężeniu wojska polskie i austriackie zmusiły do kapitulacji Szwedów w Toruniu – niedostatek ciężkiej artylerii nie pozwalał na pełne wykorzystanie przewagi i do końca wojny nie udało się usunąć Szwedów z Malborka i Elbląga. Karol X Gus­taw przeniósł w tym czasie główny teatr wojny do Danii. Zanim sprzymie­rzeńcy zdołali jej udzielić pomocy, wymusił bardzo niekorzystny dla Duń­czyków pokój w Röskilde. Gdy – szykując się z kolei do rozbioru króles­twa duńskiego – Karol Gustaw wznowił w lecie 1658 r. wojnę, nastąpiła wyprawa polsko-brandenbursko-austriacka najpierw na Pomorze Szcze­cińskie, a potem do Danii, gdzie oddziały polskie pod dowództwem Czarnieckiego wsławiły się udziałem w zdobyciu wyspy Alsen i twierdzy Koldyngi. W 1659 r. wyróżniły się w bitwie pod Nyborgiem, zakończonej ciężką klęską Szwedów.
W tej sytuacji, pod naciskiem Francji obawiającej się, by nie doszło do usunięcia Szwecji z Rzeszy, rozpoczęły się w początkach 1660 r. per­traktacje pokojowe w Oliwie pod Gdańskiem. Chociaż po śmierci Karola X Gustawa, która nastąpiła podczas rokowań, możliwości wytargowania poważniejszych ustępstw kształtowały się pomyślnie dla Polski, nie sta­wiano Szwedom zbyt wygórowanych warunków, rezerwując siły na walkę na wschodzie. Zresztą w tym kierunku parła i Ludwika Maria, starając się pozyskać kierownika polityki francuskiej, kardynała Mazzariniego, dla swych planów elekcyjnych w Polsce. W rezultacie traktat pokojowy w Oli­wie (podpisany 3 maja 1660 r.) nie wprowadził istotnych zmian granicz­nych w stosunku do dawnej linii rozejmowej, pozostawiając w ręku pol­skim Kurlandię i południowo-wschodnią część Inflant. Szwecja zobowiązała się dotrzymywać wolności handlu na Bałtyku oraz zwrócić Polsce zrabowane biblioteki i archiwa, co jednak nie zostało w pełni zrealizo­wane. W traktacie znalazł się także punkt zapewniający swobody religijne protestantów w Prusach Królewskich, co posłużyło z czasem państwom niekatolickim uczestniczącym w układzie, a zwłaszcza Brandenburgii, do mieszania się w sprawy wewnętrzne Rzeczypospolitej. Sam Fryderyk Wilhelm uzyskał cenne dlań potwierdzenie postanowień welawsko-bydgoskich, musiał jednak opuścić zajęte Pomorze Szczecińskie. Gwarantem tych wszystkich postanowień został Ludwik XIV, którego minister de Lumbres był głównym mediatorem w rokowaniach. Pokój oliwski objął Polskę, Brandenburgię i Szwecję. Dania zawarła oddzielny układ pokojowy w Ko­penhadze, rewidujący większość niepomyślnych dla niej postanowień z Röskilde. Odrębny pokój ze Szwedami zawarła także Rosja (1661).

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: