Moje Notatki

Historia Polski – cz.709

In współczesna historia polski on Listopad 27, 2009 at 9:03 pm

Materialne oblicze wsi nie uległo w dobie Oświecenia poważniejszym zmianom bądź następowały one tylko w tych rejonach, gdzie poprawiało się ogólne położenie chłopstwa. Mimo podejmowanych, zwłaszcza ze strony działaczy Komisji Edukacji Narodowej, wysiłków, bardzo powoli wzrastał poziom oświaty na wsi
Stąd też powszechne były skargi na ciemnotę wśród ludu wiejskiego, na panujące przesądy i zabobony. Wydaje się jednak, że nie emocje religijne, ale rosnące poczucie krzywdy społecznej, a także – w pewnym rejonach – narodowej są tym elementem, który zaczął odmiennie kształtować postępowanie chłopskie.
W napięciach klasowych, jakie nie przestały występować na wsi, przybierając wielokrotnie formy znane z poprzednich okresów, zaczął wyłaniać się nowy czynnik, którego dotąd – może poza królewszczyznami – brakowało właściwie w ruchach chłopskich: odwoływanie się i liczenie na władzę państwową, na króla i sejm, jako organy zdolne do reagowanie na krzywdę chłopską. Znany z wielu sąsiednich krajów mit sprawiedliwego władcy staje się w tym czasie wyraźną siłą społeczną. Czy działo się tak dlatego, że chłopi zorientowali się – zwłaszcza pod wpływem doświadczeń z Galicji, iż w wypadkach wyraźnego lekceważenia ich praw przez pana władza państwowa, zgodnie z nastawieniem oświeconego absolutyzmu, skłonna była do interwencji, czy też pewną rolę odgrywała bardzo żywa w odniesieniu do potrzeb chłopskich publicystyka krajowa, która jakkolwiek wychodziła z kół mieszczańsko-szlacheckich nie była wszakże zupełnie nieznana chłopom – trudno w obecnym stanie badań stwierdzić. W każdym razie takie fakty, jak suplika torczyńska (1767) czy reakcja chłopów na postanowienia Konstytucji 3 maja wskazują na budzącą się wśród chłopstwa zdolność operowania kategoriami ogólno-państwowymi. Bez względu na to, kto był autorem supliki torczyńskiej – plebej czy – jak przypuszcza Emanuel Rostworowski – zdeklasowany szlachcic, postulat dopuszczenia „obrońców” chłopskich do sejmu (obok żądań poprawienia położenia chłopów) był zapowiedzią rodzących się postulatów politycznych chłopstwa.
W jakim stopniu wiązał się z tym wzrost świadomości narodowej? Rzeczpospolita szlachecka nie robiła właściwie nic, by w tym kierunku oddziaływać na chłopów; przeciwnie – praktyka losu poddańczego mogła ich tylko zniechęcać do państwa rządzonego przez szlachtę. Gwałty ze strony obcych wojsk przebywających w Rzeczypospolitej i ograniczenia swobody narodowej pod zaborami nie pozostały bez wpływu na postawy chłopów. Już w czasie konfederacji barskiej hasła walki o niezależność znalazły oddźwięk wśród chłopów, np. kurpiowskich czy podbeskidzkich. W okresie po pierwszym rozbiorze nie można nie doceniać akcji germanizacyjnej podejmowanej zarówno w Galicji, jak i na terenach znajdujących się pod panowaniem pruskim. Wielu chłopów uciekało do Rzeczypospolitej choćby w obawie przed bezwzględnym wybieraniem rekruta. Na tym tle znaczny udział chłopów w powstaniu kościuszkowskim, i to przede wszystkim chłopów z terenu pogranicznego Galicji czy też spod drugiego zaboru pruskiego, miał nie tylko swe oblicze społeczne, ale i narodowe. Inna rzecz, że często mógł to być udział w obronie wąsko pojętej, w sensie najbliższego kręgu „ojczyzny”, a także że ten zapał patriotyczny w ówczesnych warunkach zdolny był objąć tylko niewielką część chłopstwa. Stale też dochodziło do starć między interesem chłopskim a szlacheckim. Wbrew wyraźnym zarządzeniom zdarzały się przy tym wypadki, że na rodziny chłopów biorących udział w walce o niezależność spadały niczym nie zmniejszone ciężary pańszczyźniane.

c.Awans mieszczaństwa

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: