Moje Notatki

Historia Polski – cz.727

In historia polski książki on Listopad 27, 2009 at 5:18 pm

Sentymentalny nurt Oświecenia znalazł swych mecenasów przede wszystkim w rodzinie Czartoryskich. Po odsunięciu się od króla stworzyli oni w latach osiemdziesiątych ze swej siedziby w Puławach najważniejszy na prowincji ośrodek kulturalny
Było w tym niemało snobizmu, wzorowania się na europejskiej arystokracji czy nawet dworach królewskich, jak Marii Antoniny, gdzie lubowano się w odgrywaniu sielanek, przebieraniu się za pasterzy czy wyidealizowanych chłopów, których główną troską miały być przeżycia miłosne, a nie trudy życia ówczesnej wsi. Kryła się za tym jednak również chęć przeciwstawienia się wzorcom płynącym z dworu Stanisława Augusta i Warszawy, wskazania na wartości tkwiące w życiu wiejskim i w pierwiastkach rodzimych. Stąd obok sentymentalistycznej ludowości i nawroty do obyczajowych tradycji sarmatyzmu, i kult pamiątek przeszłości. Stąd nawet oprawa przestrzenna Puław, założony przez Izabelę Czartoryską park angielski, który miał odtwarzać autentyczną naturę, nieskażoną cywilizacją, a zarazem – wychodząc na pola i łąki, stanowić rodzaj powiązania między rezydencją magnacką a otaczającymi ją wsiami. Powstała w ten sposób koncepcja ideologiczna miała służyć interesom magnaterii, ułatwiać utrzymywanie się jej wpływów. Wiążąc na gruncie sentymentalizmu tradycje przeszłości z elementami nowoczesnych postaw mogła bowiem trafiać skuteczniej do szlachty niż wzorce lansowane przez dwór królewski. W obu przecież wypadkach chodziło o przekształcenie mentalności szlacheckiej w duchu przystosowania jej do potrzeb nowoczesnego państwa i społeczeństwa, czy to przez oparcie się na przesłankach racjonalistycznych, czy też oddziaływaniem sentymentalnym.
W czasach Oświecenia nastąpiło również odrodzenie polskiego teatru narodowego. Staraniem króla od 1765 r. rozpoczęto w stałym teatrze w Warszawie wystawianie obok sztuk obcojęzycznych także sztuk polskich. Wprawdzie były to przeważnie trawestacje sztuk francuskich, dokonywane początkowo głównie przez Franciszka Bohomolca, później w latach osiemdziesiątych przez Franciszka Zabłockiego, jednak wprowadzały one umiejętnie stosunki polskie i służyły jako jeszcze jedna forma krytyki zacofania szlacheckiego. Dopiero właściwie Powrót posła Juliana Ursyna Niemcewicza, w którym nie zabrakło wyraźnego przeciwstawienia młodego posła patrioty konserwatystom szlacheckim, czy zwłaszcza wystawiona w Warszawie w przededniu insurekcji kościuszkowskiej sztuka długoletniego dyrektora teatru Wojciecha Bogusławskiego Cud mniemany, czyli Krakowiacy i górale, przejawiająca wyjątkowo żywe zainteresowanie chłopem, wprowadzająca jego język i elementy folkloru – stanowiły celniejsze osiągnięcia ówczesnej polskiej dramaturgii. Widowiska teatralne w Warszawie stały się dostępne coraz szerszej publiczności, a niektóre przedstawienia, jak choćby Krakowiacy i górale, stawały się wydarzeniami politycznymi, wyrażając tendencje nurtujące patriotyczną część społeczeństwa.

d.Sztuka rokoka i klasycyzmu

W przeciwieństwie do literatury, która z trudem musiała się przebijać przez skorupę „saskich ostatków”, zanim wydała dzieła godne stanąć obok najwybitniejszych osiągnięć polskiego Odrodzenia – sztuka drugiej połowy XVIII w. stanowiła, przynajmniej w pierwszych dziesięcioleciach, kontynuację poprzedniego okresu. Zarówno dwór wettiński, jak i dwory wielu magnatów chętnie otaczały protekcją malarzy, rzeźbiarzy, architektów czy muzyków i korzystały z ich twórczości dla uświetnienia swej pozycji. Pochodzenie nie odgrywało większej roli – obok Polaków spotykało się Niemców, Francuzów, Włochów. Pod tym względem sytuacja nie uległa zresztą zmianie: podobnie różnorodny zespół spotyka się czy to na dworze Stanisława Augusta, czy np. w Puławach.
Stosunkowo najsłabiej interesował się król muzyką. Pod tym względem prześcigały go niektóre dwory magnackie, zwłaszcza Ogińskich, z których jeden (Michał Kleofas) zasłynął jako kompozytor polonezów. Wydarzeniem stało się wystawienie pierwszej polskiej oryginalnej opery w Warszawie w 1778 r. – wodewilu Nędza uszczęśliwiona, skomponowanego przez osiadłego w Polsce Słowaka Macieja Kamieńskiego. Natomiast Czech Jan Stefani napisał muzykę do wspomnianego już wodewilu Krakowiacy i górale. Na scenie warszawskiej wystawiono także kilka innych oper polskich; pojawiały się one również na scenach dworskich niektórych magnatów. W muzyce instrumentalnej większą rolę zaczęła odgrywać muzyka świecka, gdy słabł dość dobrze jeszcze rozwijający się” za czasów saskich nurt muzyki kościelnej. Było to zjawisko szersze, ogólne zeświecczenie smaku i zainteresowań artystycznych odbiło się bowiem na wszystkich dziedzinach sztuki.
Wyraźny rozkwit przeżywała w dobie Oświecenia architektura i malarstwo. Podobnie jak w literaturze, także i w tych dziedzinach nie był to okres jednolity pod względem stylu, jakkolwiek trudno by było zaprzeczyć, że najbardziej charakterystyczne dla Oświecenia dzieła powstawały w stylu klasycy styczny m. Nie wdając się w spór między historykami sztuki, czy w klasycyzmie zamyka się właściwa sztuka Oświecenia, czy też miała ona charakter stylistycznie pluralistyczny (co byłoby bardziej zbieżne z interpretacjami historyków literatury), trzeba stwierdzić tylko, że w drugiej połowie XVIII w. powstawały nadal dzieła barokowe i rokokowe i że pod koniec okresu pojawiły się w sztuce odpowiedniki literackiego nurtu sentymentalistycznego, najsłabiej jak dotąd usystematyzowane.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: