Moje Notatki

Historia Polski – cz.578

In historia polski chomik on Listopad 28, 2009 at 7:13 pm

Powstanie Chmielnickiego było przede wszystkim wielkim ruchem społeczno-narodowym. Znalazła w nim ujście wielowiekowa nienawiść mas chłopskich do swych szlacheckich ciemiężycieli
Zaostrzenie poddaństwa na Ukrainie i coraz większe obciążenia chłopów stanowiły najważniejsze przyczyny przyłączenia się mas chłopskich do ruchu kozackiego. Bardzo ważną rolę odegrały także przeciwieństwa narodowościowe, fakt, że lud­ność ukraińska nie miała możliwości wszechstronnego rozwoju, ale była narażona na procesy polonizacyjne. Niemało zaważyło przy tym prześla­dowanie i ograniczanie prawosławia i narzucanie unii. Mimo tej nieko­rzystnej sytuacji na Ukrainie doszło w pierwszej połowie XVII w. do znacz­nego skonsolidowania i umocnienia elementów ruskich, i to we wszyst­kich warstwach społecznych. W przeciwieństwie do stanu z 1569 r. Ukraina dojrzała do samodzielnego życia politycznego przynajmniej w takich roz­miarach, jakie ówcześnie miała Litwa. W rezultacie powstanie zamieniło się w walkę narodowowyzwoleńczą, w której, obok Kozaków i mas chłop­skich, szeroki udział wzięło mieszczaństwo, a także szlachta ukraińska.
Bezpośrednio wybuch powstania ułatwiły przygotowania Władysła­wa IV do wojny tureckiej. Trudno było zahamować rozpoczęte wśród Kozaków zaciągi, gdy okazało się, że sejm szlachecki nie popiera polityki dworu. Duże znaczenie miało pojawienie się wybitnego przywódcy, jakim był pisarz wojska zaporoskiego Bohdan Chmielnicki. Doznał on ciężkiej krzywdy osobistej od Daniela Czaplińskiego, urzędnika magnata Alek­sandra Koniecpolskiego. Gdy nie uzyskał sprawiedliwości w Rzeczypospo­litej, udał się na Sicz i pozyskał do wystąpienia przeciwko magnatom i szlachcie Kozaków, rozgoryczonych surowymi represjami z lat trzy­dziestych. Chmielnickiemu udało się również zapewnić pomoc Krymu, który słusznie liczył, że w ten sposób na długo uniemożliwi podjęcie akcji ofensywnych przez Rzeczpospolitą na południowym wschodzie.
Krótkowzroczna i pełna błędów polityka szlacheckiej Rzeczypospolitej wobec Kozaków, a także całej ludności ruskiej miała teraz wydać fatalne owoce. W dwu bitwach, pod Żółtymi Wodami i pod Korsuniem (16 i 26 maja 1648 r.), połączone wojska kozacko-tatarskie zniszczyły całkowicie armię koronną. Wojska polskie nie zdołały zastosować skutecznej taktyki wobec przeciwników, z którymi oddzielnie dawały sobie dotąd dobrze radę. Nieudolni hetmani dostali się do niewoli, a na olbrzymie obszary Naddnieprza rozlała się szeroko fala potężniejącego ruchu społecznego.
Sytuację skomplikowała śmierć Władysława IV. Znów bezkrólewie miało stać się gwałtownym wstrząsem w dziejach kraju. Nie było zgody ani co do kandydata na nowego króla, ani co do metod, które należało przeciwstawić Kozakom. Kanclerz Jerzy Ossoliński, a także najbardziej wpływowy wśród ludności ukrainnej magnat wojewoda bracławski Adam Kisiel byli zwolennikami ustępstw na rzecz Kozaków, koniecznych ich zdaniem ze względu na trudne położenie Rzeczypospolitej. Natomiast większość magnatów posiadających swe dobra na terenach objętych po­wstaniem, szczególnie Jeremi Wiśniowiecki, Aleksander Koniecpolski, a także hetman litewski Janusz Radziwiłł, domagała się podjęcia środ­ków radykalnych. Sam Wiśniowiecki ze swym wojskiem nadwornym dał przykład bezwzględnie prowadzonych działań, nie osiągając zresztą istot­niejszych sukcesów, a podsycając tylko bardziej obustronne okrucieństwo.
Między obu koncepcjami wahał się i sejm konwokacyjny, który uchwalił środki na odtworzenie armii koronnej. Na regimentarzy powo­łano znów ludzi nieudolnych i gdy przyszło do zetknięcia się obu wojsk pod Piławcami (23 IX 1648) nowy zaciężny żołnierz rozpierzchł się po pierwszym starciu na samą wieść o zbliżaniu się Tatarów. Klęska piławiecka otworzyła Chmielnickiemu drogę pod Lwów i Zamość, a zarazem przyczyniła się do rozprzestrzenienia się powstania na tereny Wołynia i Białorusi.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: