Moje Notatki

Historia Polski – cz.850

In historia polski w 10 minut on Listopad 28, 2009 at 6:19 am

Do pierwszego starcia doszło na sejmie w 1820 r. Było to wynikiem: zmiany stanowiska Aleksandra I, który wbrew obietnicom wysuwanym na sejmie 1818 r
nie tylko odrzucił myśli o dalszych liberalnych reformach, ale w 1819 r. ograniczył swobody Królestwa, wprowadzając wbrew konstytucji cenzurę prewencyjną, ograniczającą wolność druku. Jednocześnie władze przystąpiły do rozbudowy tajnej policji; zaczęły się mnożyć wypadki donosicielstwa, powtarzały się aresztowania na tle politycznym. Pod wrażeniem tych wydarzeń posłowie kaliscy, Bonawentura i Wincenty Niemojowscy, przeprowadzili śmiałą krytykę rządu i swymi wystąpieniami doprowadzili do obalenia przez izbę poselską rządowych projektów kodeksu postępowania karnego oraz Statutu Organicznego senatu, który znosiłby odpowiedzialność ministrów przed sejmem. Z ostatniej sprawy Aleksander zrobił kwestię zaufania, toteż w odpowiedzi zabronił Niemojowskim pojawiać się w swej obecności i rozwiązał kaliską radę wojewódzką. Na następnym sejmie, który odbył się dopiero w 1825 r., car zawiesił jawność obrad, a Niemojowskich po prostu nie wpuszczono na posiedzenie. W tych warunkach opozycja nie mogła już odgrywać poważniejszej roli. Pozbawiona możliwości legalnego działania, schodziła do podziemia.

g. Tajne związki

W przeciwieństwie do ziemiaństwa i burżuazji oraz aparatu biurokratycznego – wśród drobnej szlachty, średniego mieszczaństwa i większości inteligencji dominowały nastroje niechętne związkowi z caratem. Zawiedzione nadzieje na zjednoczenie ziem dawnej Rzeczypospolitej, niepewność położenia Królestwa, narażonego na arbitralne decyzje cara, niezadowolenie z uprzywilejowanej pozycji ziemiaństwa, wreszcie, kłopoty gospodarcze i brak możliwości swobodnego wypowiadania się opinii publicznej tworzyły grunt podatny na powstawanie tajnych organizacji o niepodległościowym i rewolucyjnym charakterze. Szczególnie aktywne pod tym względem były młodzież oraz niższy korpus oficerski. Była to zresztą sytuacja dość typowa w całej niemal ówczesnej Europie. Tajne związki mnożyły się w najbliższym sąsiedztwie ziem polskich, w Niemczech i w Austrii, nawet pojawiły się w Rosji. Były one odpowiedzią na dławienie siłą przez reakcyjne rządy Świętego Przymierza liberalnych i narodowych dążeń.
Najwcześniej tworzyły się tajne związki wśród młodzieży, zwłaszcza studenckiej. W największych jej skupiskach, w Warszawie, Wilnie, Lwowie i Krakowie, powstało, szczególnie w latach 1817-1823, kilkadziesiąt większych czy niniejszych organizacji, na ogół skupiających zresztą niezbyt liczne grupy członków. Rozeznanie co do ich działalności, a także wzajemnych powiązań nie jest możliwe, choćby ze względu na brak odpowiednich źródeł. W każdym razie kilka z nich odegrało bardziej doniosłą rolę.
Do najwcześniejszych związków należała założona w Warszawie w 1817 r. organizacja Związek Przyjacielski albo Panta Koina. Członkowie jej, w liczbie ok. 20, przeważnie mieszczańskiego pochodzenia, spotykali się na zebraniach dyskusyjnych, na których kultywowano tradycje oświeceniowe i opierając się na poglądach Rousseau ostro krytykowano stosunki feudalne. W 1819 r. dwaj członkowie tego związku Kohler i Ludwik Mauersberger przenieśli się na Uniwersytet Berliński i założyli tam oddział Panta Koiny, który utrzymywał kontakt z Warszawą, a także innymi ośrodkami ruchu studenckiego w Europie. Mauersberger zdobył sobie także wpływy w kierowanej przez Karola Marcinkowskiego berlińskiej korporacji studenckiej, zwanej Polonia. Organizacje te zostały wykryte w 1822 r. przez policję pruską, a ich członkowie więzieni przez kilka miesięcy.
Wyraźniejszy charakter niepodległościowy miał Związek Wolnych Polaków (1819-1823); jego organizatorami byli wybitni z czasem działacze lewicy: Wiktor Heltman, Tadeusz Krępowiecki, Maurycy Mochnacki. Tworzone przez nich kółka obejmowały głównie młodzież uniwersytecką i gimnazjalną w Królestwie, na Litwie i w Krakowie. Jako cel stawiali sobie przywrócenie niepodległości zjednoczonej Polsce. Przez pewien czas Heltman wydawał jawnie czasopismo – „Dekada Polska”. Sądząc po zawartych tam artykułach związkowcy liczyli na powiązanie walki o niepodległość z ogólnoeuropejską rewolucją ludów, kładli również nacisk na poprawę położenia chłopów. Związek został przypadkiem wykryty w 1823 r., a jego uczestników spotkały surowe represje. Pozostał wszakże pierwszą szkołą działania dla wspomnianych radykalnych działaczy.
Stosunkowo większy zasięg miały tajne związki wśród młodzieży wileńskiej. W 1816 r. powstało w Wilnie niewielkie Towarzystwo Filomatów z inicjatywy m. in. Józefa Jeżowskiego, Adama Mickiewicza i Tomasza Zana. Od udzielania pomocy w nauce filomaci rychło przerzucili się do zagadnień narodowych, wyobrażając sobie, że świat można przekształcić przez odpowiednie wychowanie, działalność gospodarczą i urabianie opinii publicznej. Celem tych przemian miała być niepodległość Polski i wyzwolenie chłopów. Ażeby zapewnić sobie szersze wpływy na młodzież, filomaci utworzyli stowarzyszenie Promienistych, a gdy władze zakazały jego działalności, tajny Związek Filaretów. Związek ten nie stosował ograniczeń narodowych – stąd w jego szeregach znaleźli się i Rosjanie. Żywe zainteresowanie okazywano także dla kultury ludu litewskiego i białoruskiego. W 1822 r. kierownictwo całości tych prac objęli nowi organizatorzy, którzy zamienili nazwę filomatów na Związek Patriotyczny i jako najważniejszy cel wysunęli przygotowanie społeczeństwa do walki o niepodległość. W 1823 r. policja carska wpadła na trop tajnej organizacji. Do Wilna zjechał sam Nowosilcow w celu przeprowadzenia śledztwa. Aresztowani filomaci zdołali jednak ukryć istnienie Związku Patriotycznego. Po roku przesłuchań 20 osób skazanych zostało na więzienie lub zesłanie w głąb Rosji – do ostatnich należał Adam Mickiewicz. Spadły również represje na Uniwersytet, ustąpić musiało paru profesorów, a także kurator wileński Adam Czartoryski.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: