Moje Notatki

Nierównomiernie przedstawiały się również badania nad dziejami wojskowości polskiej

In historia polski podręcznik on Grudzień 6, 2009 at 2:16 pm

Nierównomiernie przedstawiały się również badania nad dziejami wojskowości polskie j . Jeśli chodzi o okres pierwszej połowy XVI w
, najważniejsze badania w tym zakresie prowadził Z. Spieralski (wyniki ich częściowo opublikowane są w SiMdHW). Końcowy okres panowania Zygmunta Augusta i czasy batoriańskie analizował gruntownie H. Kotarski (ogłaszając swe wyniki w tymże wydawnictwie). Dla okresu Wazów podstawowe znaczenie mają monografie B. Baranowskiego (Organizacja wojska polskiego w latach trzydziestych i czterdziestych XVII w., Warszawa 1957) oraz J. Wimmera, Wojsko i skarb Rzeczypospolitej u schyłku XVI i w pierwszej połowie XVII w. (SiMdHW, Warszawa 1968). Nad artylerią tej doby dokładne badania prowadził T. Nowak (Arsenały artylerii koronnej w latach 1632–1655, SiMdHW, Warszawa 1968). Uzupełnieniem tych badań, jak i wielu innych ogłaszanych w tymże wydawnictwie, jest studium K. Dembskiego, Wojska nadworne magnatów polskich w XVI i XVII wieku (w Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Poznańskiego, Historia, Poznań 1956). Dokładnie opracowano także wiele kampanii i bitew tego okresu.
Z zagadnień polityki wewnętrznej doby jagiellońskiej najwięcej uwagi poświęcili ostatnio historycy rozwojowi ruchu egzekucyjnego. Punkt wyjściowy stanowiły prace Z. Wojciechowskiego, Zygmunt Stary (1506–1548) (Warszawa 1946) i zwłaszcza oparta na szerokiej kwerendzie archiwalnej W. Pociechy, Królowa Bona (1494–1557), Czasy i ludzie Odrodzenia (t. I–IV, Poznań 1949–1958). Związane z ruchem egzekucyjnym kwestie skarbu i dóbr królewskich oświetlił A. Wyczański w paru studiach, zwłaszcza Z dziejów reform skarbowo-wojskowych za Zygmunta I, Próby relucji pospolitego ruszenia (PH 1953), a później A. Sucheni-Grabowska, Odbudowa domeny królewskiej w Polsce (1504-1548) (Wrocław 1967). Badania nad strukturą społeczną obozu egzekucyjnego przeprowadziła ostatnio, I. Kaniewska w pracy Małopolska reprezentacja sejmowa za czasów Zygmunta Augusta (Kraków 1974) oraz A. Sucheni-Grabowska, Monarchia dwu ostatnich Jagiellonów a ruch egzekucyjny, cz. l (Wrocław 1974). Ukazało się także parę biografii przywódców tego obozu m. in. w rocznikach „Odrodzenia i Reformacji w Polsce”. Najważniejsza z nich to rozprawa A. Tomczaka. Walenty Dembiński, Kanclerz egzekucji (ok. 1504-1584) (Toruń 1963). Jeśli chodzi o ideologię ruchu egzekucyjnego, stosunkowo najwięcej uwagi skupiła twórczość Andrzeja Frycza Modrzewskiego i arian. Można wskazać na takie pozycje, jak K. Lepszego, Andrzej Frycz Modrzewski (Warszawa 1953), W. Voisé, Frycza Modrzewskiego nauka o państwie i prawie (Warszawa 1956) oraz studia C. Hernasa i Z. Ogonowskiego o ideologii arian w zbiorze Z dziejów polskiej myśli filozoficznej i społecznej (t. I, Warszawa 1956). Dla końcowego okresu ruchu egzekucyjnego i rozchodzenia się jego programu z królewskim nowe ustalenia wprowadziły studia J. Pirożyńskiego, szczególnie o sejmie 1570 r. (Kraków 1972). Okres bezkrólewia zainteresował ostatnio dwu badaczy: S. Płazę (we wspomnianej rozprawie) i S. Gruszeckiego (Walka o władzą w Rzeczypospolitej Polskiej po wygaśnięciu dynastii Jagiellonów (1572-1573) (Warszawa 1969), który rozpatruje rywalizację średniej szlachty i magnaterii w tej dobie.
Mimo niewątpliwych postępów w tym zakresie i dość jednolicie pozytywnego (w przeciwieństwie do dawniejszej historiografii) stosunku do programu egzekucjonistów, trzeba stwierdzić, że w wielu wypadkach odwoływać się trzeba do dawnych ustaleń, niekiedy sięgających XIX w. (jak niezastąpiona do dzisiaj Geneza trybunału koronnego O. Balzera z 1886 r.).
W jeszcze większym stopniu odnosi się to do zagadnień polityki zewnętrznej. Nawet przy tak dyskusyjnym problemie, jak znaczenie unii lubelskiej, wkład polskiej nauki historycznej ostatnich lat jest niewielki (scharakteryzował go J. Bardach w artykule Krewo i Lublin, Z problemów unii polsko-litewskiej, KH 1969) i można wybierać tylko między stanowiskiem dawnych apologetów unii (typowym przykładem w tym zakresie jest twórczość O. Haleckiego, szczególnie jego Dzieje Unii Jagiellońskiej, t. I-II, Kraków 1919-1920) a bardziej racjonalizującym spojrzeniem reprezentowanym np. przez H. Łowmiańskiego, Uwagi o sprawie podłoża społecznego i gospodarczego unii jagiellońskiej (Wilno 1935). Nowego naświetlenia doczekała się tylko polityka bałtycka Zygmunta Augusta w studium S. Bodniaka, Polska a Bałtyk za ostatniego Jagiellona (PBK 1946), a także niektóre aspekty polityki Zygmunta Starego. Tak więc jego stosunkiem do Habsburgów zajął się w swych studiach W. Pociecha i A. Wyczański (Francja wobec państw jagiellońskich w latach 1515-1529, Wrocław 1954), a także K. Baczkowski, Zjazd wiedeński 1515 (Warszawa 1974), natomiast politykę mołdawską zbadał starannie Z. Spieralski (Kampania obertyńska, Warszawa 1962).
W pozostałych sprawach odwoływać się trzeba do prac dawniejszych: w zakresie stosunków z Litwą do monografii L. Kolankowskiego, stosunki z Prusami, zwłaszcza traktat krakowski, naświetlił W. Pociecha, oraz A. Vetulani, polityką węgierską dworu polskiego zajął się J. Pajewski. Problem inflancki przedstawił J. Jasnowski w swej biografii Mikołaja Czarnego Radziwiłła. Uderzający jest brak gruntownego opracowania sprawy inflanckiej, stosunków politycznych z krajami Europy Zachodniej – wprawdzie H. Baryć z ogłosił obszerny zbiór studiów Spojrzenie w przeszłość polsko-włoską (Wrocław 1965), ale dotyczy on głównie spraw kulturalnych. Na badaniach udziału Polski w stosunkach międzynarodowych ciąży koncentracja naszej dawniejszej historiografii na unii z Litwą i sprawach wschodnich. W celu odwrócenia tych proporcji potrzebne są nie tylko nowe naświetlenia w ujęciach syntetycznych, ale i nowe gruntowne badania z tego zakresu. Interesującą propozycję nowego spojrzenia na pozycję Polski zawarł A. Wyczański w książce Polska w Europie XVI wieku (Warszawa 1973).

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: