Moje Notatki

Główne ostrze ruchu egzekucyjnego skierowane było przeciwko możnowładztwu jako tej grupie

In historia polski kalendarium on Grudzień 11, 2009 at 6:22 am

Główne ostrze ruchu egzekucyjnego skierowane było przeciwko możnowładztwu jako tej grupi e , która zdobyła sobie przewagę polityczną i majątkową i stanowiła najważniejszą zaporę w dążeniu średniej szlachty do hegemonii. W sytuacji, w której król opierał się na możnowładztwie, krytyka tej grupy musiała uderzać i w niego
Nie leżało jednak w interesie średniej szlachty umacnianie tego związku. Przeprowadzenie jakichkolwiek reform poza królem, choćby w imię egzekucji starych praw, nie było w ówczesnych warunkach możliwe. Zadaniem tej krytyki było więc pozyskanie poparcia monarchy dla ruchu szlacheckiego, wykazanie, że współdziałanie z możnowładztwem pociąga za sobą ujemne skutki zarówno dla państwa, jak i samego władcy. Decydujące okazały się wszakże wydarzenia z początku lat sześćdziesiątych, które zmusiły Zygmunta Augusta do rewizji swego stanowiska. Nie powiodła się bowiem próba opanowania Inflant siłami samej Litwy. Stojąc w obliczu ciężkiej wojny z Iwanem IV Zygmunt August przekonał się, jak niewystarczające było poparcie magnatów, którzy zresztą nie mogli dać sobie rady z rosnącym wzburzeniem szlachty. W 1562 r. król zdecydował się zmienić sojusznika i związał się z szlachtą. Rozprawa z magnatami nastąpiła na sejmie w Piotrkowie na przełomie 1562 i 1563 r. Zygmunt August przybył nań nie w swym zwykłym włoskim ubraniu, lecz w stroju szlacheckim. W propozycji od tronu padły zdecydowane zdania o konieczności podjęcia egzekucji. Dzieło reformy rozpoczęto od uporządkowania domeny królewskiej i zapewnienia funduszu na wojsko zaciężne. Ogłoszono więc „egzekucję dóbr” – wszystkie królewszczyzny rozdane bezprawnie po 1504 r. miały zostać zwrócone skarbowi królewskiemu, dokonać się miała powszechna weryfikacja granic i dochodów królewszczyzn. Realizacja tego postanowienia w całej rozciągłości wkrótce przerosła możliwości króla i szlachty. Nad sprawą tą dyskutowano jeszcze na następnych sejmach „egzekucyjnych” w latach 1563-1564, 1565, 1566 i 1567. Na ostatnim sejmie wskutek oporu ze strony senatu sejm zgodził się wyłączyć część dóbr od przeprowadzenia egzekucji albo odsunąć jej wykonanie w stosunku do niektórych wierzycieli królewskich nadłuższy okres. Najważniejszy punkt programu szlacheckiego nie został więc w pełni przeprowadzony: nie złamano najważniejszej podstawy przewagi gospodarczej magnaterii. Niemniej, jak słusznie zauważyła Anna Sucheni-Grabowska, ustawy te zakończyły proces przekształcania dóbr królewskich w państwowe. Król nie mógł swobodnie rozdawać czy zastawiać dóbr domeny, a wpływy z nich znalazły się pod kontrolą sejmu, który m.in. wyznaczał komisje lustracyjne ustalające aktualne dochody królewszczyzn. W ten sposób, gdy Polska przestała być monarchią dziedziczną, zapewniono przecież stabilność domeny jako mienia publicznego.
Połowiczność uchwały o „egzekucji dóbr” nie pozostała jednak bez wpływu na inne postanowienia. Nie udało się powiększyć liczby stałego wojska ponad 4 tys. Nie było to wprawdzie mało w porównaniu z innymi starymi armiami w Europie w XVI w., wobec rozmiarów państwa okazało się jednak wkrótce niewystarczające; Był to rezultat stanowiska szlachty, która nie chciała wypuszczać z rąk najważniejszego środka oddziaływania na monarchą – zgody na opodatkowanie, i obciążyła kosztami obrony potocznej króla. Mianowicie dochody z królewszczyzn podzielono w ten sposób, że 1/5 zatrzymywał aktualny tenutariusz, 3/5 szły do skarbu królewskiego, a 1/5 (czyli czwarta część dochodu królewskiego stąd nazwa kwarta) przeznaczono na utrzymanie wojska, zwanego odtąd kwarcianym. Kwartę przekazywał tenutariusz bezpośrednio do specjalnego skarbu w Rawie, tak by nie mogła być użyta na inne cele.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: