Moje Notatki

Gdy do głosu doszła w Polsce druga generacja twórców renesansowych

In wielka historia polski on Grudzień 27, 2009 at 3:28 pm

Gdy do głosu doszła w Polsce druga generacja twórców renesansowyc h , która zdolna była – po tym pierwszym okresie asymilacji antyku – położyć większy nacisk na rozwój pierwiastków narodowych, Odrodzenie europejskie znalazło się już w swej fazie schyłkowej. Reformacja i kontrreformacja nie tylko doprowadziły do rozbicia wewnętrznego wśród humanistów, ale i starały się ponownie podporządkować antyk doktrynie chrześcijańskiej
Następował kryzys świadomości społecznej, konieczność ponownej weryfikacji stosunku do świata. Nadzieje, które obudził Renesans co do możliwości samodzielnej, racjonalistycznej interpretacji pozycji człowieka we wszechświecie, okazały się; przedwczesne. Nieosiągalna stała się realizacja wizji harmonijnego rozwoju człowieka na zasadzie godzenia wartości ziemskich i wiecznych. Budziła się potrzeba stworzenia nowego systemu wartości, choćby u podstaw jego miały znów znaleźć się przesłanki religijne, a nad wcielaniem go w życie miał czuwać Kościół. Ale godząc się i przyjmując dyrektywy Kościoła, czyż można było przejść do porządku nad wszystkim, co ożywił i pobudził Renesans? Konflikt wewnętrzny jednostki, która w dogmatyzmie usiłuje znaleźć rozwiązanie trapiących ją sprzeczności, leży u podstaw twórczości barokowej, zwłaszcza w jej wczesnym okresie. Stąd bierze się w poważnej mierze wielokierunkowość proponowanych rozwiązań, stąd poszukiwanie skomplikowanej, wymyślnej czy udziwnionej formy.
W Polsce te wewnętrzne wątpliwości i rozdarcia barokowych twórców występowały przez pewien czas jeszcze równolegle ż twórczością kontynuatorów renesansowego klasycyzmu. Ani jedno, ani drugie nie odpowiadało kontrreformacji, której zwycięstwo ograniczyło w końcu możliwości swobody twórczej. Oczyszczając programy szkolne ze sprzecznych z doktryną dzieł antycznych, wprowadzając indeks książek zakazanych (w Polsce od 1617 r.), zaostrzając działalność cenzury kościelnej, nie cofając się przed paleniem potępianych dzieł, Kościół prostował kręte ścieżki twórców wczesnego Baroku. W połowie XVII w. Rzeczpospolita była już mocno zakotwiczona na stojących wodach sarmatyzmu i zelotyzmu religijnego.
W pierwszej połowie XVII w. zarysował się ponadto niebezpieczny dla rozwoju kulturalnego kraju podział. O ile w dobie Odrodzenia można mówić o formowaniu się kultury ogólnonarodowej przy współudziale szlachty i mieszczan, których jako twórców nie dzieliły poważniejsze różnice, o tyle już z końcem XVI w. uwydatnia się kształtowanie kręgów kulturowych związanych nie tylko z różnymi dzielnicami, ale i z pochodzeniem społecznym twórców. Powstają odrębne kultura mieszczańska i kultura szlachecka, których drogi rozchodzą się wyraźnie. Jeżeli uwzględni się przy tym istnienie chłopskiej kultury ludowej z jej zróżnicowaniem regionalnym i samoistnymi tendencjami rozwojowymi, dość luźno powiązanymi z ogólnymi kierunkami przemian kulturalnych, trudno nie dostrzec, że to różnicowanie się kulturalne musiało hamować proces integracji narodowej, stosunkowo silny w dobie Odrodzenia.

c.Upowszechnienie czytelnictwa i oświaty

O rozwoju kultury decyduje nie tylko krąg jej twórców, ale i odbiorców. I pod tym względem nastąpiły w omawianym okresie wyraźne zmiany, które przejawiły się w znacznym powiększeniu tej grupy. Zasadnicze ułatwienie w rozprzestrzenianiu się nowych zdobyczy kulturalnych stanowił wynalazek druku, który wielokrotnie poszerzył krąg czytelników. Pierwsze oficyny drukarskie założono w Krakowie w 1473 r. Po polsku pierwsze słowa wydrukowano jednak we Wrocławiu w 1475 r. w oficynie Kaspra Elyana. Ostatecznie głównym ośrodkiem drukarstwa polskiego stał się Kraków, gdzie w końcu XVI w. działało 8 oficyn drukarskich. Wysoki poziom utrzymywały również drukarnie gdańskie i toruńskie, a także założona w końcu XVI w. akademicka drukarnia w Zamościu. Oblicza się, że na przełomie XVI i XVII w. działało w Rzeczypospolitej około 20 drukarń. Ważną rolę w rozwoju piśmiennictwa polskiego odegrały także drukarnie królewieckie. W pierwszej połowie XVII w. stan ten nie uległ jeszcze poważniejszym zmianom; na podkreślenie zasługuje wszakże zwiększenie się wtedy liczby drukarń kościelnych, szczególnie zakonnych, które powoli zaczęły wypierać prywatnych drukarzy.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: